Türkiye'de Seçim Sistemleri Nasıl Değişti?

Türkiye, cumhuriyet tarihi boyunca farklı seçim sistemleri denemiştir. Her değişiklik, döneminin siyasal ihtiyaçlarını yansıtır.

Çoğunluk sistemi (1946-1960)

Bu dönemde listeli çoğunluk sistemi uygulandı. Bir seçim çevresinde en çok oyu alan partinin listesi, o çevredeki tüm milletvekilliklerini kazanıyordu.

Sistem, oy oranıyla sandalye dağılımı arasında çok büyük farklar üretti. Görece düşük oy oranıyla meclis çoğunluğunun büyük bölümünü almak mümkündü.

Nispi temsile geçiş (1961)

1961 Anayasası'yla nispi temsile geçildi. Amaç, temsilde adaleti artırmak ve azınlıkta kalan görüşlerin de mecliste yer bulmasını sağlamaktı.

Milli bakiye (1965)

1965 seçiminde milli bakiye sistemi uygulandı. Seçim çevrelerinde kullanılmayan artık oylar ülke genelinde toplanarak ek milletvekilliklerine dönüştürülüyordu. Bu sistem küçük partilere büyük avantaj sağladı ve yalnızca bir seçimde kullanıldı.

Baraj dönemi (1983 sonrası)

1983'te ülke barajı getirildi. Nispi temsil korundu ancak barajın altında kalan partiler meclis dışında kaldı. Baraj 2022'de yüzde 7'ye indirildi.

İttifak düzenlemesi (2018)

Seçim ittifakı uygulaması, barajın etkisini değiştiren en önemli düzenleme oldu.

Değişmeyen ilke

Tüm bu değişikliklere rağmen 1950'den beri korunan iki ilke vardır: gizli oy, açık tasnif ve yargı denetimi.