Türkiye'de İlk Seçim Ne Zaman Yapıldı?

Bu topraklarda seçimle oluşan ilk yasama meclisi, 1876 tarihli Kanun-ı Esasi'nin ilanının ardından toplanan Meclis-i Mebusan'dır. Anayasa, padişahın yanı sıra seçilmiş temsilcilerden oluşan bir meclisi öngörüyordu ve bu, Osmanlı yönetim geleneğinde köklü bir değişimdi.

1877 seçimleri nasıl yapıldı?

İlk seçimler 1877 yılının başında tamamlandı. Seçim iki dereceli bir usulle yapıldı: halk önce ikinci seçmenleri belirledi, ikinci seçmenler de mebusları seçti. Bugünkü anlamda tek dereceli, doğrudan bir oylama söz konusu değildi.

Seçmen olabilmek için erkek olmak, belirli bir vergi vermek ve mülk sahibi olmak gerekiyordu. Bu ölçütler, seçmen kitlesini nüfusun küçük bir bölümüyle sınırlıyordu. Kadınların oy hakkı bulunmuyordu.

Meclisin bileşimi

Meclis-i Mebusan, imparatorluğun farklı vilayetlerinden gelen Müslüman ve gayrimüslim mebuslardan oluşuyordu. Bu çok dinli ve çok dilli yapı, dönemin Avrupa parlamentolarıyla karşılaştırıldığında dikkat çekici bir özellikti.

Kısa süren ilk deneyim

Meclis iki kez toplandı ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın yarattığı ortamda II. Abdülhamid tarafından süresiz tatil edildi. Anayasa resmen yürürlükte kaldı fakat meclis otuz yıl boyunca toplanmadı.

Parlamento, 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden açıldı. Bu tarih, Osmanlı'da düzenli seçimlerin başlangıcı sayılır.

Neden önemli?

1877 deneyimi kısa sürmüş olsa da, temsil fikrinin kurumsallaştığı ilk andır. Cumhuriyet döneminin seçim geleneği, doğrudan bu birikimin üzerine kurulmuştur.